Öğrencilerin, sınavlara hazırlananların ve öğretmenlerin yeni eğitim adresi bulportal.com yayında! Detay
  1. Ana Sayfa
  2. LGS
  3. 8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi: Sevr Antlaşması Neden Uygulanamadı?

8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi: Sevr Antlaşması Neden Uygulanamadı?

Sevr Antlaşması’nın Osmanlı topraklarını ve egemenliğini nasıl sınırlandırdığını, TBMM’nin tutumunu ve Millî Mücadele’nin antlaşmanın uygulanmasını neden engellediğini öğrenin.

Sevr Antlaşması ve diplomatik görüşme masasındaki belge

Sevr Antlaşması uygulanamadı çünkü Türk milletinin önemli bir bölümü antlaşmayı kabul etmedi, TBMM hükümleri tanımadı ve Millî Mücadele’nin askerî başarıları bu düzeni hayata geçirmeyi olanaksızlaştırdı. Antlaşma 10 Ağustos 1920’de imzalandı; ancak imzalanması, hükümlerinin yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyordu.

Sevr Antlaşması Osmanlı Devleti’ni nasıl sınırlıyordu?

Birinci Dünya Savaşı’nın ardından İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti’ne kabul ettirmek üzere Sevr Antlaşması’nı hazırladı. Hükümler, Osmanlı ülkesinin geniş ölçüde parçalanmasını ve devletin bağımsız karar alma gücünün daralmasını öngörüyordu. Osmanlı yönetimi İstanbul çevresinde sınırlı bir alanda bırakılıyor; Anadolu’nun farklı bölgeleri için başka devletlerin denetimi veya yeni siyasi düzenlemeler planlanıyordu. Konunun bağlantılı bir yönünü LGS kategorisindeki ilgili yazılar yazısında bulabilirsiniz.

Antlaşmada İzmir ve çevresinde Yunan yönetimine dayalı bir düzen kurulması, Doğu Anadolu’da Ermenistan’la ilgili sınır düzenlemeleri yapılması ve Boğazların uluslararası bir komisyonca yönetilmesi gibi hükümler bulunuyordu. Osmanlı ordusunun çok küçültülmesi, mali denetim ve kapitülasyonların sürmesi de devletin egemenliğini sınırlayacaktı. Bu maddelerin ortak sonucu, Osmanlı yönetiminin ülkesini ve kaynaklarını bağımsız biçimde yönetme imkânının ciddi biçimde azalmasıydı.

Hükümlerin tamamı aynı şekilde uygulanmış değildi. Bazı bölgelerde işgaller ve fiilî denetimler sürerken, antlaşmadaki geniş düzenlemelerin bütünü yürürlüğe girmedi. Bu ayrım önemlidir: Bir bölgenin işgal edilmiş olması, antlaşmanın tüm hükümlerinin hukuken yürürlükte olduğu anlamına gelmez.

İmzalanması neden yürürlüğe girmesi demek değildi?

Antlaşmayı Osmanlı hükümeti adına görevlendirilen temsilciler imzaladı. Fakat bir antlaşmanın imzalanması ile gerekli onay süreçlerinin tamamlanıp yürürlüğe girmesi farklı aşamalardır. Sevr, Osmanlı Meclisinde onaylanarak yürürlüğe konmadı. Üstelik Anadolu’da Ankara’da açılan TBMM, İstanbul hükümetinin bu imzasını ve antlaşma hükümlerini kabul etmedi.

TBMM’nin itirazı yalnızca bir belgeye karşı çıkmak değildi. Antlaşma, milletin kendi geleceği hakkında karar verme hakkını ve ülkenin bütünlüğünü ağır biçimde sınırlıyordu. Ankara’daki yönetim, Millî Mücadele’yi bu şartları değiştirmek ve bağımsızlığı sağlamak için sürdürdü. Böylece Sevr Antlaşması, ülke adına kabul edilmiş ortak ve işler bir siyasi düzen hâline gelemedi.

Millî Mücadele Sevr’in uygulanmasını nasıl engelledi?

Bir antlaşma sahada uygulanacaksa onu uygulamak isteyen güçlerin siyasi ve askerî denetim kurabilmesi gerekir. Millî Mücadele’de Türk kuvvetlerinin direnişi bu koşulu ortadan kaldırdı. Doğu Cephesi’nde Ermenistan’la yapılan savaşın ardından imzalanan Gümrü Antlaşması, TBMM’nin ilk uluslararası antlaşması oldu. Güney Cephesi’nde Fransızlarla mücadele ve 1921 Ankara Antlaşması, bölgedeki gelişmeleri değiştirdi.

Batı Cephesi’nde Yunan ordusunun ilerleyişine karşı verilen mücadele de belirleyiciydi. Sakarya Meydan Muharebesi’nden sonra Türk ordusu Büyük Taarruz’u başlattı; 1922’de kazanılan başarılar Yunan işgalinin sona ermesini sağladı. Bu gelişmeler, Sevr’de öngörülen düzenin Anadolu’da kurulmasını engelledi. Antlaşmanın uygulanamamasının nedeni yalnızca TBMM’nin itirazı değil, bu itirazı destekleyen örgütlü siyasi ve askerî direnişti.

Buradan şu sonuç çıkar: Sevr Antlaşması kâğıt üzerinde çok ağır hükümler içeriyordu, fakat hükümleri kabul ettirecek bir güç dengesi kurulamadı. Millî Mücadele’nin başarıları, görüşme masasındaki şartları da değiştirdi.

Sevr Antlaşması’nın yerini hangi antlaşma aldı?

Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından yeni bir barış görüşmesi süreci başladı. 24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Barış Antlaşması, Türkiye’nin uluslararası alanda tanınan sınırları ve egemenlik hakları açısından yeni bir dönemin temelini oluşturdu. Sevr’de öngörülen siyasi düzenin yerine, mücadele sonucunda oluşan yeni koşulları esas alan Lozan düzenlemesi geçti.

İki antlaşmayı karşılaştırırken “Sevr imzalandı, Lozan imzalandı” demek yeterli değildir. Sevr, Osmanlı topraklarını paylaşmayı ve egemenliği sınırlandırmayı öngören; gerekli onay süreci tamamlanmadığı için yürürlüğe girmeyen bir antlaşmaydı. Lozan ise Millî Mücadele’nin ardından yapılan görüşmelerle yeni Türkiye’nin bağımsızlığını ve uluslararası konumunu belirleyen barış antlaşması oldu.

Kısa kontrol: Neden uygulanamadı?

  • TBMM, Sevr hükümlerini tanımadı ve antlaşmayı kabul etmedi.
  • Antlaşma gerekli onay aşamalarından geçerek yürürlüğe girmedi.
  • Millî Mücadele’deki askerî ve siyasi başarılar, öngörülen düzenin Anadolu’da kurulmasını engelledi.
  • Lozan Barış Antlaşması, mücadele sonrasında yeni bir barış düzeni oluşturdu.

Önemli ayrım: “İmzalandı” demek “yürürlüğe girdi ve bütünüyle uygulandı” demek değildir. Bu nedenle Sevr’in imzalanma tarihiyle hükümlerinin uygulanıp uygulanmadığını ayrı değerlendirmek gerekir.

Mini test

  1. Sevr Antlaşması’nın uygulanamamasında TBMM’nin tutumunu tamamlayan temel etken hangisidir?
    A) Osmanlı ordusunun antlaşmayı uygulaması
    B) Millî Mücadele’deki askerî ve siyasi başarılar
    C) Boğazların TBMM yönetimine bırakılması
    D) Antlaşmanın tüm devletlerce hemen yürürlüğe konması
  2. Bir antlaşmanın imzalanmasıyla yürürlüğe girmesi arasındaki farkı en doğru açıklayan seçenek hangisidir?
    A) İmzalanan her antlaşma kendiliğinden uygulanır.
    B) İmza, onay ve yürürlük aşamalarının tamamlandığını tek başına göstermez.
    C) Antlaşmalar yalnızca savaş bittikten sonra imzalanabilir.
    D) Bir antlaşmanın yürürlüğe girmesi için halk oylaması zorunludur.
  3. Sevr’den Lozan’a geçiş hangi gelişmeyle en yakından ilişkilidir?
    A) Millî Mücadele’nin başarıyla sonuçlanması
    B) Osmanlı ordusunun Sevr hükümlerini uygulaması
    C) TBMM’nin kapanması
    D) Boğazların uluslararası komisyonca yönetilmesi

Cevap anahtarı: 1-B. Direniş ve askerî başarılar, antlaşmanın öngördüğü düzenin kurulmasını engelledi. 2-B. İmza, onay ve yürürlüğe girme ayrı aşamalardır. 3-A. Millî Mücadele’nin sonucu yeni barış görüşmelerinin şartlarını değiştirdi.

8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi: Sevr Antlaşması Neden Uygulanamadı?
0

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

Giriş Yap

BulPortal ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!