Öğrencilerin, sınavlara hazırlananların ve öğretmenlerin yeni eğitim adresi bulportal.com yayında! Detay
  1. Ana Sayfa
  2. Fizik
  3. Fizik: Işık Bir Ortamdan Başka Bir Ortama Geçerken Neden Kırılır?

Fizik: Işık Bir Ortamdan Başka Bir Ortama Geçerken Neden Kırılır?

Işık başka bir ortama geçerken hız değişimi nedeniyle yön değiştirebilir. Normal çizgisiyle ışın şeması kurarak kırılma yönünü ve sudaki cisimlerin neden daha yakın göründüğünü öğrenin.

ışığın kırılması - Işığın kırılması: suya eğik giren ışık ışını

Işığın kırılması, ışığın bir ortamdan başka bir ortama geçerken hızının değişmesiyle yayılma yönünün değişmesidir. Örneğin havadan suya eğik gelen ışın, suya girerken yön değiştirir. Kırılma yönünü bulmak için önce iki ortamın sınırını, sonra da bu sınıra dik olan normal çizgisini belirlemek gerekir.

Işık neden kırılır?

Işık farklı ortamlarda farklı hızlarla yayılır. Bir ışık ışınının bir bölümü yeni ortama girip yavaşlarken diğer bölümü hâlâ ilk ortamda ilerliyorsa ışının yönü değişebilir. Bu yön değişikliğine kırılma denir. Işık sınıra tam dik gelirse hızı yine değişebilir; ancak doğrultusu değişmediğinden ışın çiziminde yön değiştirmiş gibi görünmez. Daha geniş bir karşılaştırma için Fizik kategorisindeki ilgili yazılar yazısına göz atabilirsiniz.

Kırılmayı açıklarken “yoğun ortam” ifadesi kullanıldığında, maddenin kütle yoğunluğundan değil, optik yoğunluğundan söz edilir. Bir maddenin ağır veya sıkı olması tek başına ışığı hangi yönde kıracağını göstermez. Önemli olan, ışığın o ortamda nasıl yayıldığıdır.

Işığın kırılması ışın çiziminde nasıl gösterilir?

Bir ışın çiziminde sınır yüzeyine dik ve temas noktasından geçen hayalî çizgiye normal denir. Gelme ve kırılma açıları, yüzeyden değil normalden ölçülür. Bu ayrıntı önemlidir: Açıları yüzeyle karıştırmak, ışının hangi tarafa döndüğünü yanlış göstermeye yol açar.

  1. İki ortamın sınırını çiz ve ışının sınıra değdiği noktayı işaretle.
  2. Bu noktadan sınıra dik bir normal çiz.
  3. Gelen ışının normalle yaptığı açıya bak; bu açıya gelme açısı denir.
  4. Işının ikinci ortamda hangi yöne ilerleyeceğini belirle ve kırılan ışını çiz.

Işık, optikçe daha az yoğun bir ortamdan optikçe daha yoğun bir ortama geçerken normal doğrultusuna yaklaşarak kırılır. Tersi yönde, daha yoğun ortamdan daha az yoğun ortama geçerken normalden uzaklaşır. Bu kural eğik gelen ışınlar için yönü belirler; ışın normale dik geliyorsa doğrultu değişmez.

Ortam değişince ışığın hangi özellikleri değişir?

Ortam değiştiğinde ışığın hızı ve dalga boyu değişebilir. Işığın frekansı ise sınırı geçerken değişmez. Dalga boyu, ışığın bir dalga boyunca aldığı mesafedir; aynı frekansta hız değiştiği için dalga boyu da yeni ortama uygun hâle gelir. Dolayısıyla “ışık kırıldı” demek, ışığın mutlaka renginin değiştiği anlamına gelmez.

Bir ışın çiziminde önce geliş yönünü ve ortamları belirlemek, sonra hız değişimini düşünmek yararlıdır. İkinci ortam optikçe daha yoğunsa ışın normale yaklaşmalıdır; daha az yoğunsa normalden uzaklaşmalıdır. Bu kontrol, çizilen ışının kural ile uyumlu olup olmadığını anlamayı sağlar.

Günlük yaşam örneği: Sudaki cisimler neden daha yakın görünür?

Su içindeki bir cisimden çıkan ışık, sudan havaya geçerken kırılır. Göz, ışığın gözle görüldüğü doğrultuda düz bir yol izlediğini varsayarak ışını geriye doğru uzatır. Bu uzantı cismin gerçek yerinde değil, su yüzeyine daha yakın bir noktada kesişebilir. Böylece cisim olduğundan daha sığda veya daha yakında görünür. Bu, cismin gerçekten yer değiştirdiği anlamına gelmez; değişen, ışığın göze ulaşma doğrultusudur.

Bir bardağın içindeki pipetin su yüzeyinde bükülmüş gibi görünmesi de benzer biçimde ışığın ortam sınırında yön değiştirmesiyle açıklanır. Pipet bükülmez; su içindeki bölümden gelen ışınlar havaya geçerken kırılır ve göz, görüntünün konumunu farklı algılar.

Kırılma ile yansımayı karıştırmayın

Yansıma, ışığın bir yüzeye çarpıp geldiği ortama geri dönmesidir. Kırılma ise ışığın başka bir ortama geçerken yayılma yönünün değişmesidir. Bir sınırda ışığın bir bölümü yansıyıp başka bir bölümü yeni ortama geçebilir. Soruda ışının ikinci ortamda ilerleyip ilerlemediğine bakmak, hangi olayın anlatıldığını ayırt etmeye yardım eder.

Mini test: Kırılma yönünü belirleyelim

  1. Havadan suya eğik gelen bir ışın suya geçerken normale yaklaşır mı, normalden uzaklaşır mı?
  2. Işık suya tam dik gelirse hızı değişse bile yönü değişir mi?
  3. Sudaki bir taşın yüzeye daha yakın görünmesi, taşın gerçekten yükseldiğini kanıtlar mı?

Cevaplar

  1. Su, havaya göre optikçe daha yoğun olduğundan ışın normale yaklaşır.
  2. Hayır. Işığın hızı değişebilir; fakat ışın doğrultusunu korur.
  3. Hayır. Görünür konum değişikliği, ışınların su-hava sınırında kırılması ve gözün ışınları geriye doğru yorumlamasıyla oluşur.

Kısa hatırlatma: Işının yönünü belirlerken açıları normalden ölç; optik yoğunluğu maddenin kütle yoğunluğuyla karıştırma. Işığın kırılması, ortam değişiminde hızın değişmesiyle ilişkilidir; görünür konum ise cismin gerçek konumundan farklı olabilir.

Fizik: Işık Bir Ortamdan Başka Bir Ortama Geçerken Neden Kırılır?
0

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

Giriş Yap

BulPortal ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!