Modern bilimin en büyüleyici ve bir o kadar da kafa karıştırıcı alanı olan kuantum mekaniği makro dünyada alışık olduğumuz fizik kurallarını temelinden sarsmaktadır. Klasik fizik anlayışına göre bir nesne biz ona baksak da bakmasak da belirli bir konumda ve durumda bulunur. Ancak atom altı parçacıkların dünyasına indiğimizde işler tamamen değişir. Kuantum dünyasında parçacıklar aynı anda birden fazla durumda bulunabilme yeteneğine sahiptir ki biz buna süperpozisyon diyoruz. Bu durum bilim insanlarının gerçeklik algısını sorgulamasına neden olan en büyük gizemlerden biridir.
Gözlemci etkisi denilen fenomen aslında bir deneyin sonucunun sadece ölçüm yapıldığı için değişmesi anlamına gelir. Çift yarık deneyi bu durumun en somut örneğidir. Elektronlar bir gözlemci ya da ölçüm cihazı yokken dalga gibi davranıp karmaşık desenler oluştururken bir gözlemci işin içine girdiğinde sanki izlendiklerini biliyormuş gibi parçacık formuna bürünürler. Bu durum akıllara şu soruyu getirir: Evren biz ona tanıklık ettiğimiz için mi bu şekilde görünüyor? Bilim dünyası bu sorunun cevabını ararken aslında gerçekliğin bizim zannettiğimiz kadar katı ve değişmez olmadığını keşfetmiştir.
Dalga Fonksiyonunun Çöküşü ve Gerçekliğin İnşası
Kuantum teorisinin merkezinde yer alan dalga fonksiyonu bir parçacığın bulunabileceği tüm ihtimalleri içinde barındıran matematiksel bir yapıdır. Bir ölçüm yapıldığında veya bir gözlemci sisteme müdahale ettiğinde bu ihtimaller yumağı aniden çöker ve tek bir gerçekliğe dönüşür. Bu çöküş anı nesnel gerçekliğin başladığı nokta olarak kabul edilir. Gözlemcinin bilinci ya da kullandığı ölçüm araçları evrenin belirsiz yapısını belirli bir forma sokan temel unsurdur.
Bilim insanları yıllardır bu etkinin sadece laboratuvar ortamında mı sınırlı kaldığını yoksa tüm evreni mi kapsadığını tartışmaktadır. Eğer gözlemci gerçekliği değiştiriyorsa dış dünyada bizden bağımsız bir nesnellikten söz etmek ne kadar mümkündür? Bu durum sadece fiziksel bir olgu değil aynı zamanda felsefi bir derinliğe de sahiptir. İlim dünyasında “bakılanın bakana göre şekillenmesi” düşüncesi bu bilimsel bulgularla modern bir zemin kazanmıştır. Maddenin en küçük yapı taşları bile bir etkileşim sonucunda karakterini belirliyorsa evren devasa bir etkileşim ağıdır diyebiliriz.
Mikro Dünyadan Makro Evrene Gözlemci Etkisi
Kuantum dünyasındaki bu tuhaflıkların neden bizim günlük hayatımızda yani makro dünyada görülmediği sorusu oldukça kritiktir. Bir masaya veya bir sandalyeye baktığımızda onların yer değiştirdiğini ya da dalga gibi yayıldığını görmeyiz. Bunun temel sebebi dekoherans denilen süreçtir. Parçacıklar birbirleriyle ve çevreyle o kadar yoğun bir etkileşim içindedir ki kuantum özellikleri hızla kaybolur ve klasik fizik kuralları baskın hale gelir. Ancak bu durum temel düzeydeki kuantum yasalarının yok olduğu anlamına gelmez.
Gelecekte geliştirilecek kuantum bilgisayarlar ya da hassas teknolojiler bu gözlemci etkisini kontrol ederek bugünkü işlem hızlarımızı binlerce kat artırma potansiyeline sahiptir. Bilimin bu alandaki ilerleyişi sadece teknolojik devrimler getirmekle kalmayacak aynı zamanda insanın evrendeki rolünü de yeniden tanımlayacaktır. Bizler sadece pasif izleyiciler değil evrenin dokusuna müdahale eden ve ihtimaller arasından gerçekliği seçen aktif katılımcılarız. Bu farkındalık kariyerden eğitime kadar hayatın her alanında bakış açımızı dönüştürecek güçtedir.
İlim ve Bilimin Kesişim Noktasında Bilinç
Son yıllarda yapılan çalışmalar gözlemci etkisinin sadece fiziksel bir temas değil bir bilgi aktarımı olduğunu da ortaya koymaktadır. Bilginin sistemden çekilmesi sistemin davranışını kökten değiştirmektedir. Bu durum ilim dünyasında bilincin madde üzerindeki tesiri olarak yorumlanabilir. Eğer bir fotonun hangi yoldan gittiğini bilmek onun doğasını değiştiriyorsa “bilgi” evrenin en temel yapı taşı olabilir. Bu yaklaşım maddeyi her şeyin temeline koyan materyalist bakış açısını zorlayarak bilinci ve bilgiyi ön plana çıkarmaktadır.
Kuantum dünyasının bu gizemli yapısı bize her şeyin birbiriyle bağlantılı olduğunu ve hiçbir şeyin bütünden bağımsız gözlemlenemeyeceğini hatırlatır. Gözlemci ve gözlemlenen arasındaki ayrım kuantum düzeyinde silikleşir. Bu durum seyahat ederken gördüğümüz bir manzaradan laboratuvardaki bir deneye kadar her deneyimin biricik olduğunu kanıtlar. Sonuç olarak gerçeklik biz orada olduğumuz için ve biz ona baktığımız için bu formdadır. Bilim bu gizemi tam olarak çözdüğünde belki de evrenin sadece bir madde yığını değil devasa bir düşünce ya da bilgi denizi olduğunu tam anlamıyla kavrayacağız.
Yorumlar kapalı.