Öğrencilerin, sınavlara hazırlananların ve öğretmenlerin yeni eğitim adresi bulportal.com yayında! Detay
  1. Ana Sayfa
  2. Dersler
  3. Türk Dili ve Edebiyatı
  4. 12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı: Cumhuriyet Dönemi Hikâyesinde Anlatım Teknikleri Nasıl Ayırt Edilir?

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı: Cumhuriyet Dönemi Hikâyesinde Anlatım Teknikleri Nasıl Ayırt Edilir?

İç konuşma, diyalog ve betimlemeyi kısa hikâye parçalarında işlevlerine göre ayırt edin. Özgün örnekler ve mini testle anlatım ipuçlarını uygulayın.

Hikâye anlatım teknikleri üzerine çalışan lise öğrencisi

Hikâyede iç konuşma, diyalog ve betimlemeyi ayırt etmek için önce cümlelerin ne anlattığına değil, okura bilgiyi nasıl sunduğuna bakın. Karakterin zihninden geçenler iç konuşmaya; kişiler arasındaki söz alışverişi diyaloğa; bir kişi, yer ya da nesnenin özellikleri betimlemeye işaret eder. Cumhuriyet Dönemi hikâyelerinde bu yollar aynı metinde birlikte kullanılabilir; önemli olan her bölümün işlevini bulmaktır.

Hikâye anlatım teknikleri nasıl incelenir?

Bir parçayı incelerken şu üç soruyu sırayla sorun: “Bu cümlede kimin düşüncesi ya da sözü var?”, “Bir olay mı gerçekleşiyor, yoksa bir şeyin özellikleri mi tanıtılıyor?” ve “Bu anlatım okurun neyi anlamasını sağlıyor?” Bu sorular, yalnızca anahtar sözcük aramaktan daha güvenilir sonuç verir. Örneğin bir karakterin “korktuğunu” söylemek tek başına iç konuşma değildir; karakterin kendi kendine düşündüğü sözlerin aktarılması gerekir. Daha geniş bir karşılaştırma için Türk Dili ve Edebiyatı kategorisindeki ilgili yazılar yazısına göz atabilirsiniz.

Anlatım teknikleri, hikâyenin olayını ve kişilerini okura sunma biçimini etkiler. Bir metinde tek bir tekniğin kullanılması şart değildir. Yazar, bir kişinin kararsızlığını iç konuşmayla gösterebilir, ardından başka bir kişiyle diyaloğunu aktarabilir ve konuşulan mekânı birkaç betimleyici cümleyle canlandırabilir.

İç konuşma: Karakterin zihnindeki sözler

İç konuşmada karakter, düşüncelerini kendi kendine dile getirir. Bu sözler çoğunlukla tırnak içinde verilmez ve karakterin zihninden doğrudan aktarılır. Okur böylece kişinin kaygısını, kararını veya iç çatışmasını onun düşüncelerinden izler.

Özgün örnek: “Kapıyı çalsam mı? Ya beni görmek istemezse? Hayır, bu kadar yolu boşuna gelmedim.”

Karakter burada kendine sorular sorup yanıt veriyor. Düşüncenin doğrudan duyulması, parçanın iç konuşma olduğunu gösterir. Buna karşılık “Kapıyı çalıp çalmamayı düşündü ve kendini cesaretlendirdi.” cümlesinde anlatıcı, karakterin düşüncesini kendi sözleriyle özetler. Bu, iç konuşmayla aynı aktarım biçimi değildir.

İç konuşmayı, karakterin düşüncelerini anlatıcının açıklamasıyla karıştırmayın. Metinde düşünceyi kimin söylediğine dikkat edin: Karakterin zihnindeki sözler doğrudan duyuluyorsa iç konuşma; düşünce dışarıdan özetleniyorsa anlatıcının aktarımı söz konusudur.

Diyalog: Kişilerin karşılıklı konuşması

Diyalogda iki ya da daha fazla kişinin sözleri karşılıklı biçimde aktarılır. Konuşmacılar konuşma çizgileriyle veya tırnak işaretleriyle belirtilmiş olabilir. Noktalama işaretleri yardımcı ipucu verir; ancak asıl ölçüt sözlerin kişiler arasında gidip gelmesidir.

Özgün örnek:

— Tren kaçta kalkıyor?
— On dakika sonra. Biletini aldın mı?
— Aldım, ama peronu bulamadım.

Bu bölümde kişiler birbirlerinin sözlerine karşılık verdiği için diyalog vardır. Diyalog; karakterler arasındaki ilişkiyi, anlaşmazlığı veya olayla ilgili bilgiyi ortaya çıkarabilir. Bir kişinin uzun süre kendi kendine konuşması ise karşılıklı söz alışverişi bulunmadığından diyalog sayılmaz.

Konuşma çizgisi görmek tek başına yeterli değildir. Bazı metinlerde çizgi, farklı bir işlevle kullanılabilir. Sözün kime ait olduğunu ve diğer bir kişinin yanıt verip vermediğini kontrol edin. Diyalogda karakterler her zaman gerçeği söylemek zorunda da değildir; söyledikleriyle amaçları arasında fark varsa bu, kişileri tanımaya yardımcı olabilir.

Betimleme: Zihinde bir görüntü kurmak

Betimleme, kişi, yer, nesne veya durumun ayırt edici özelliklerini anlatarak okurun zihninde bir görüntü oluşturur. Renk, biçim, ses, koku, büyüklük ve konum gibi ayrıntılar kullanılabilir. Betimlemenin amacı her zaman uzun uzun çevreyi anlatmak değildir; birkaç seçilmiş ayrıntı da ortamın havasını kurabilir.

Özgün örnek: “Dar sokaktaki dükkânların kepenkleri inmişti. Islak taşların üzerinde sarı sokak lambaları titrek çizgiler bırakıyordu.”

Bu cümleler bir olayın nasıl ilerlediğini değil, sokağın görünüşünü ve havasını öne çıkarıyor. Dolayısıyla betimleyici anlatım baskın. “Sokağa girdi, köşeyi döndü ve dükkânın önünde durdu.” cümlelerinde ise hareketler sıralandığı için olay anlatımı öne çıkar. Bir parçada betimleme ile olay anlatımı yan yana bulunabilir.

Bir parçada baskın tekniği bulma

Karar verirken önce parçadaki temel işi belirleyin. Karakterin zihninden doğrudan geçen sözler mi var? Karşılıklı konuşma mı sürüyor? Yoksa bir varlığın özellikleri mi çiziliyor? Ardından ayrıntının metindeki görevini düşünün: İç konuşma karakterin iç dünyasını açabilir, diyalog kişiler arasındaki ilişkiyi gösterebilir, betimleme ise olayın geçtiği çevreyi veya kişinin görünüşünü belirginleştirebilir.

Bir cümlede birden fazla özellik bulunması mümkündür. Örneğin diyalog sırasında çevrenin görünüşü de anlatılabilir. Böyle bir durumda yalnızca tekniğin varlığını değil, incelenen cümlede hangisinin baskın olduğunu belirtin. Hikâye anlatım teknikleri sorularında kanıt göstermek için seçtiğiniz sözleri metinden işaretleyin; “çünkü konuşuyorlar” demek yerine hangi kişilerin hangi sözleri karşılıklı söylediğini açıklayın.

Mini test

  1. “Bu mektubu şimdi açmalı mıyım? Belki de beklemek daha iyidir.” cümlelerinde hangi teknik öne çıkar?
  2. “— Anahtar sende mi? — Hayır, masanın üstünde olmalı.” bölümünde anlatımın hangi özelliği belirgindir?
  3. “Pencerenin önündeki sardunyalar solmuş, ince dalları cama doğru eğilmişti.” cümlesi ağırlıklı olarak hangi tekniği kullanır?

Cevaplar

  1. İç konuşma: Karakter kendi kendine soru sorup düşüncesini dile getiriyor.
  2. Diyalog: İki kişinin sözleri karşılıklı olarak aktarılıyor.
  3. Betimleme: Sardunyaların görünüşü ve durumu tasvir ediliyor.

Kısa hatırlatma: Zihinden geçen söz iç konuşmayı, kişiler arasında gidip gelen söz diyalogu, özellikleri görünür kılan ayrıntılar betimlemeyi düşündürür. Son kararı verirken noktalama işaretlerinden çok cümlenin işlevine ve metindeki kanıta dayanın.

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı: Cumhuriyet Dönemi Hikâyesinde Anlatım Teknikleri Nasıl Ayırt Edilir?
0

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

Giriş Yap

BulPortal ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!