Öğrencilerin, sınavlara hazırlananların ve öğretmenlerin yeni eğitim adresi bulportal.com yayında! Detay
  1. Ana Sayfa
  2. Dersler
  3. Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi
  4. Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi: Apartheid Rejimi Güney Afrika’da Nasıl Sona Erdi?

Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi: Apartheid Rejimi Güney Afrika’da Nasıl Sona Erdi?

Güney Afrika’da apartheidın sona ermesini sağlayan iç direnişi, uluslararası baskıyı ve 1990–1994 arasındaki siyasi geçişi dönüm noktalarıyla öğrenin.

Apartheid rejimi, Güney Afrika’da iç direnişin güçlenmesi ve uluslararası baskının artmasıyla müzakere yoluyla sona erdi. 1990’da muhalefet örgütlerinin üzerindeki yasakların kaldırılması geçişi başlattı; 1994’te tüm ırklardan yurttaşların katıldığı seçimler ise beyaz azınlık yönetiminin yerine demokratik yönetimi getirdi.

Apartheid rejimi neydi ve neden sürdürülemedi?

Apartheid, Güney Afrika’da ırk gruplarını hukuken ve günlük yaşamda birbirinden ayıran, beyaz azınlığın siyasi ve ekonomik üstünlüğünü koruyan devlet politikasıydı. Irk ayrımcılığı 1948’den önce de vardı; ancak 1948’de iktidara gelen Ulusal Parti, ayrımcılığı kapsamlı yasalarla sistemleştirip devlet düzeninin merkezine yerleştirdi. Daha geniş bir karşılaştırma için Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi kategorisindeki ilgili yazılar yazısına göz atabilirsiniz.

Yasalar insanların nerede yaşayacağını, çalışacağını ve hangi kamusal alanları kullanacağını ırk sınıflandırmasına göre belirliyordu. Siyah Güney Afrikalıların siyasi hakları ağır biçimde sınırlandırılırken, zorla yerinden edilmeler ve hareket kısıtlamaları da toplumun yapısını etkiledi. Bu düzen, yalnızca eşitsiz muamele değil, çoğunluğun yönetim kararlarına katılmasını engelleyen bir iktidar sistemiydi.

İç direniş, baskıya rağmen nasıl büyüdü?

Afrika Ulusal Kongresi (ANC), apartheid karşıtı mücadelenin önde gelen örgütlerinden biriydi. 1950’lerde kampanyalar ve sivil itaatsizlik öne çıktı. 1960’ta Sharpeville’de, geçiş belgelerini protesto eden kalabalığa polis ateş açtı; insanlar öldü ve yaralandı. Olayın ardından olağanüstü hâl ilan edildi, ANC ile Pan Afrika Kongresi yasaklandı. Baskı, örgütlü muhalefeti ortadan kaldırmadı; mücadelenin biçimlerini ve ülke içindeki koşullarını değiştirdi.

1976’daki Soweto ayaklanması, özellikle siyah öğrencilerin ve gençlerin rejime karşı direnişini görünür kıldı. Polis müdahalesinde çok sayıda kişi yaşamını yitirdi. Sonraki yıllarda sendikalar, öğrenci örgütleri ve yerel topluluklar protestoları ve grevleri sürdürdü. 1980’lerde Birleşik Demokratik Cephe (UDF) gibi oluşumlar farklı grupları apartheid karşıtlığında bir araya getirdi. Rejimin baskısı devam etse de ülkeyi yönetmenin siyasi ve toplumsal maliyeti yükseldi.

Uluslararası baskı neden önemliydi?

Apartheid karşıtı hareket yalnızca Güney Afrika sınırları içinde kalmadı. Birleşmiş Milletler sistemi içinde rejime yönelik eleştiriler ve yaptırım çağrıları arttı. Güvenlik Konseyi 1977’de Güney Afrika’ya silah ambargosu uygulanmasını zorunlu hâle getirdi. Ekonomik yaptırımlar ise ülkeler arasında aynı ölçüde ve aynı zamanda uygulanmadı; dolayısıyla tek bir küresel ambargodan söz etmek doğru olmaz.

Yatırımları çekme kampanyaları, spor ve kültür alanındaki dışlanma ile yabancı hükümetlerin uyguladığı bazı ekonomik kısıtlamalar rejimin meşruiyetini ve ekonomik ilişkilerini zorladı. Bu baskılar apartheidı tek başına sona erdirmedi. İçerideki protestolar, grevler ve yönetim kriziyle birleştiğinde, rejimin sürdürülmesini daha güç hâle getirdi.

1990’dan sonra müzakereler nasıl ilerledi?

Başkan F. W. de Klerk, 2 Şubat 1990’da parlamentoda ANC, Pan Afrika Kongresi ve Güney Afrika Komünist Partisi üzerindeki yasakların kaldırılacağını açıkladı. Nelson Mandela 11 Şubat’ta, 27 yıldan fazla süren hapis hayatının ardından serbest bırakıldı. Bu gelişmeler apartheid rejiminin o gün tamamen bittiği anlamına gelmiyordu; fakat açık siyasi görüşmelerin önünü açan önemli bir dönüm noktasıydı.

Hükümet ile muhalefet arasında yeni anayasal düzene ilişkin müzakereler başladı. Görüşmeler şiddet olayları, siyasi rekabet ve taraflar arasındaki güvensizlik nedeniyle kesintilere uğradı. Apartheid yasalarının önemli bir bölümü 1991’de yürürlükten kaldırıldı; ancak bu, eşitsizliklerin ve toplumdaki gerilimin bir anda ortadan kalktığı anlamına gelmedi. Geçiş sürecinde farklı siyasi aktörlerin katılımı, seçimlerin nasıl yapılacağı ve çoğunluk yönetiminin anayasal güvenceleri tartışıldı.

1993’te kabul edilen geçici anayasa, demokratik seçimlere giden hukuki çerçeveyi oluşturdu. Şiddet ve krizler sürerken tarafların müzakereye devam etmesi, değişimin yalnızca bir liderin kararına indirgenemeyeceğini gösterir: örgütlü toplumsal baskı ve siyasi uzlaşma birlikte işledi.

1994 seçimleri neyi değiştirdi?

26–29 Nisan 1994’te yapılan seçimler, Güney Afrika’da farklı ırk gruplarından yurttaşların ulusal seçimlerde oy kullanabildiği ilk seçimlerdi. ANC en fazla oyu aldı ve Nelson Mandela 10 Mayıs’ta cumhurbaşkanı olarak göreve başladı. Böylece beyaz azınlığın yönettiği siyasi düzen sona erdi ve çoğunluğun katılabildiği demokratik bir yönetim kuruldu.

Bu seçimler, apartheid rejiminin hukuki ve siyasi düzeninin sona ermesinde belirleyici aşamaydı; ancak geçmişten kalan yoksulluk, toprak eşitsizliği ve ayrımcılığın etkileri seçimle silinmedi. Siyasi hakların genişlemesi ile toplumsal ve ekonomik eşitliğin sağlanması farklı süreçlerdir. Güney Afrika örneği, bir rejimin sona ermesinin önemli bir dönüşüm olduğunu, fakat tarihsel eşitsizliklerin çözümünün uzun zaman ve yeni politikalar gerektirdiğini gösterir.

Öğrenilenleri kontrol edelim

  1. 1990’da açıklanan yasak kaldırma kararı neden önemliydi?
    Yanıt: Muhalefet örgütlerinin yasal siyasi faaliyet yürütmesinin önünü açtı ve müzakerelere geçişi başlattı.
  2. Uluslararası baskı apartheidın sona ermesini tek başına sağladı mı?
    Yanıt: Hayır. Dış baskı etkiliydi; ancak ülke içindeki direniş, protestolar ve yönetim kriziyle birlikte sonuç verdi.
  3. 1994 seçimleri apartheidın hangi yönünü değiştirdi, hangi sorunu hemen çözmedi?
    Yanıt: Irk temelli siyasi dışlanmayı sona erdiren demokratik katılımı sağladı; ekonomik eşitsizlikleri ve ayrımcılığın tarihsel etkilerini hemen ortadan kaldırmadı.
Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi: Apartheid Rejimi Güney Afrika’da Nasıl Sona Erdi?
0

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

Giriş Yap

BulPortal ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!