Öğrencilerin, sınavlara hazırlananların ve öğretmenlerin yeni eğitim adresi bulportal.com yayında! Detay
  1. Ana Sayfa
  2. Dersler
  3. Türkçe
  4. 6. Sınıf Türkçe: Bir Metinde Çıkarım Yaparken Hangi İpuçları Kullanılır?

6. Sınıf Türkçe: Bir Metinde Çıkarım Yaparken Hangi İpuçları Kullanılır?

Bir metinde doğrudan söylenmeyen bilgileri bulmak için sözcükleri, olayları ve neden-sonuç ilişkilerini nasıl kullanacağını örneklerle öğren.

Metinde çıkarım yapan 6. sınıf öğrencisi kısa bir metni inceliyor

Metinde çıkarım, yazarın doğrudan söylemediği bir bilgiye metindeki ipuçlarını kullanarak ulaşmaktır. Örneğin “Ece, ıslak şemsiyesini kapının yanına bıraktı” cümlesi yağmur yağdığını düşündürür; ancak bunu kesin bilgi saymamız için metnin başka ipuçlarını da değerlendirmemiz gerekir.

Metinde çıkarım yapmak ne demektir?

Bir metinde bazı bilgiler açıkça verilir, bazıları ise okurun düşünmesiyle anlaşılır. Açıkça verilen bilgi, metinde doğrudan yer alır. Çıkarım ise metindeki ipuçlarını bir araya getirerek ulaştığımız sonuçtur. Okur, metne kendi tahminini eklemez; düşündüğü sonucu metindeki ayrıntılarla destekler. Konunun bağlantılı bir yönünü Türkçe kategorisindeki ilgili yazılar yazısında bulabilirsiniz.

Örneğin “Mert, sınıfa girince paltosunu çıkardı ve atkısını çantasına koydu” cümlesinde Mert’in dış giyim eşyalarını çıkardığı açıkça söylenir. Havanın içeride dışarıya göre daha sıcak olduğu düşünülebilir; fakat bu, cümlede doğrudan belirtilmiş değildir. Çıkarım ile açık bilgiyi ayırmak, metni doğru anlamanın temel adımlarındandır.

Çıkarım için hangi ipuçlarına bakılır?

Sözcükler ve betimlemeler: Seçilen sözcükler kişi, yer veya durum hakkında fikir verebilir. “Karanlık sokakta adımlarını hızlandırdı” ifadesi, kişinin tedirgin ya da aceleci olabileceğini düşündürür. Yine de tek bir sözcüğe takılmak yerine cümlenin tamamına bakmak gerekir.

Olayların sırası: Bir olayın ardından ne yaşandığı, kişiler arasındaki ilişkiyi veya olayın sonucunu gösterebilir. “Deniz, arkadaşının kırılan kalemini görünce yedek kalemini ona uzattı” cümlesinden Deniz’in yardım ettiği çıkarılabilir. Bu sonucu destekleyen ipucu, kalemini paylaşmasıdır.

Neden-sonuç ilişkisi: Bir kişinin ne yaptığına ve bu davranışın ardından ne olduğuna dikkat et. “Rüzgâr şiddetlenince bahçedeki çocuklar içeri çağrıldı” cümlesinde çocukların içeri alınmasının nedeni rüzgârın artmasıdır. Metin bu bağlantıyı açıkça kurduğu için burada yalnızca tahmin yürütmeyiz; verilen bilgiyi ilişkilendiririz.

Başlık ve metnin bütünü: Başlık konuya dair ipucu verir, fakat tek başına kesin sonuç sağlamaz. Ayrıca bir paragraftaki cümleler birlikte okunmalıdır. İlk cümledeki bir ipucu, sonraki cümlede açıklanabilir ya da değişik bir anlam kazanabilir.

İpuçlarından sonuca adım adım ulaş

  1. Metinde açıkça verilenleri bul. Kişi, yer, zaman ve olaylarla ilgili bilgilerin altını çiz.
  2. Sorunun ne istediğini belirle. Kişinin duygusu, olayın nedeni veya olası sonucu soruluyor olabilir.
  3. İlgili ipuçlarını birleştir. Tek bir kelimeye değil, birbirini destekleyen ayrıntılara bak.
  4. Sonucunu metne dayandır. “Bunu hangi ifade düşündürdü?” sorusuna cevap veremiyorsan çıkarımın tahmin olabilir.
  5. Başka seçenekleri kontrol et. Ulaştığın sonuç metindeki bilgilerle çelişmemeli ve gereğinden fazla ayrıntı içermemelidir.

Bu adımlar, metinde çıkarım yaparken kişisel deneyimlerin metnin önüne geçmesini engeller. Aynı cümleyi okuyan iki kişi farklı ihtimaller düşünebilir; doğru kabul edilecek sonuç, metindeki kanıtla en iyi desteklenendir.

Örneklerle çıkarım yapalım

Metin: “Zeynep, yarışma sonuçları açıklanmadan önce sürekli saate baktı. Adı birinci olarak duyurulunca yüzü aydınlandı ve arkadaşlarına sarıldı.”

İpucu ve sonuç: Sonuçlar açıklanmadan önce saate bakması bekleyişini gösterir. Adı birinci olarak duyurulunca sevinmesi, yarışmayı kazandığını öğrendiğinde mutlu olduğunu düşündürür. “Yarışmada birinci oldu” bilgisi metinde açıkça verilir; “öncesinde heyecanlıydı” ise davranışlarından çıkarılabilecek bir sonuçtur.

Metin: “Arda, masadaki boş su şişesini fark etti. Antrenman çantasını aldı ve spor salonuna gitti.”

Buradan Arda’nın spor yapmaya gittiği çıkarılabilir; çünkü antrenman çantasını alıp spor salonuna yönelmiştir. Ancak metin, salonda hangi sporu yapacağını söylemez. Bir çıkarımı destekleyen ipuçları, metinde bulunmayan ayrıntıları eklememize izin vermez.

Tahmin ile çıkarımı nasıl ayırırsın?

Tahmin, gerçekleşebilecek bir duruma ilişkin beklentidir. Çıkarım ise metinde bulunan kanıtlara dayanır. “Bence Arda basketbol oynayacak” demek tahmindir; metinde basketbol topu veya maçtan söz edilmiyorsa bu düşüncenin dayanağı yoktur. Antrenman çantası ve spor salonu, yalnızca spor yapmaya gittiğini düşündürür.

Metinde çıkarım yaparken kişi hakkında metnin desteklemediği bir yargıya varmamaya dikkat et. Örneğin bir karakterin az konuşması, onun kesinlikle mutsuz olduğunu kanıtlamaz. Sessizliğin nedeni metinde açıklanmıyorsa farklı olasılıklar bulunabilir. En sağlam cevap, metindeki ipuçlarının izin verdiği kadarını söyler.

Mini test: İpuçlarını kullan

  1. “Eylül, pencereyi kapattı ve masadaki kâğıtların uçuşmasını önlemek için üstlerine kitap koydu.” Bu olayın nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?
    A) Odanın karanlık olması
    B) Rüzgârın kâğıtları hareket ettirmesi
    C) Eylül’ün kitap okumak istemesi
    D) Pencerenin kırılması
  2. “Can, arkadaşının doğum gününü unutmadı. Sınıfa girerken elinde küçük bir paket vardı.” Metinden kesin olarak çıkarılabilecek en uygun sonuç hangisidir?
    A) Can arkadaşına bir hediye getirmiş olabilir.
    B) Paketin içinde oyuncak vardır.
    C) Arkadaşı o gün okula gelmemiştir.
    D) Can doğum günü kutlamalarını sevmez.
  3. “Otobüs durağındaki kişiler, uzaktan gelen aracı görünce sıraya girdi.” Bu cümlede açıkça verilen bilgi hangisidir?
    A) Otobüsün geç kaldığı
    B) Yolcuların işe gittiği
    C) Kişilerin sıraya girdiği
    D) Aracın boş olduğu
  4. “Selin, resmini öğretmenine gösterdi. Öğretmeni ayrıntıları dikkatle inceledi ve resim için birkaç öneri verdi.” Hangi sonuç metindeki ipuçlarıyla desteklenir?
    A) Selin resim çalışmasını öğretmeniyle paylaşmıştır.
    B) Öğretmeni resmi hiç beğenmemiştir.
    C) Selin yarışmayı kazanmıştır.
    D) Resimde yalnızca mavi renk kullanılmıştır.

Cevap anahtarı

  1. B. Kâğıtların uçuşmasını önlemek için kitap konması, rüzgârın kâğıtları hareket ettirdiğini düşündürür.
  2. A. Paket ve doğum günü bilgisi hediye getirmiş olabileceğini destekler; paketin içeriği bilinmez.
  3. C. Kişilerin sıraya girdiği cümlede doğrudan belirtilmiştir.
  4. A. Selin resmini öğretmenine göstermiştir. Diğer seçeneklerdeki bilgiler metinde yoktur.

Kısa kontrol: Bir sonuca varmadan önce metindeki kanıtı göster. Kanıt bulunmuyorsa cevabını kesin bilgi gibi sunma; çıkarımın sınırını koru.

6. Sınıf Türkçe: Bir Metinde Çıkarım Yaparken Hangi İpuçları Kullanılır?
0

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

Giriş Yap

BulPortal ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!