Öğrencilerin, sınavlara hazırlananların ve öğretmenlerin yeni eğitim adresi bulportal.com yayında! Detay
  1. Ana Sayfa
  2. TYT
  3. TYT Coğrafya
  4. TYT Coğrafya: Bir Bölgenin İklim Grafiğinden Hangi Sonuçlar Çıkarılır?

TYT Coğrafya: Bir Bölgenin İklim Grafiğinden Hangi Sonuçlar Çıkarılır?

Sıcaklık eğrisi ve yağış sütunlarını birlikte okuyarak bir bölgenin mevsim özelliklerini çıkarın; iklim grafiğinin bitki örtüsü hakkında hangi bilgileri veremeyeceğini de öğrenin.

iklim grafiği yorumlama - İklim grafiği yorumlama çalışması yapan öğrenci

İklim grafiği yorumlama, aylara göre verilen sıcaklık ve yağış değerlerini birlikte inceleyip bir yerin mevsim düzeni hakkında çıkarım yapmaktır. Önce grafiğin aylarını, birimlerini ve lejantını okuyun; ardından sıcaklık çizgisiyle yağış sütunlarını karşılaştırın. Grafik, bölgenin özelliklerine dair ipuçları verir ancak tek başına konumunu veya bitki örtüsünün tüm ayrıntılarını kesin olarak belirlemez.

Grafikte önce hangi bilgilere bakılır?

Grafiğin yatay ekseninde çoğunlukla ocaktan aralığa aylar bulunur. Sıcaklık genellikle dereceyle, yağış ise milimetreyle gösterilir. Sıcaklık çizgiyle, yağış sütunlarla anlatılabilir; ancak her grafikte aynı gösterim kullanılacağı varsayılmamalıdır. Önce lejantı ve iki düşey eksendeki ölçekleri kontrol edin. Farklı ölçekler, çizgiyle sütunların görsel yüksekliğini yanıltıcı biçimde karşılaştırmanıza yol açabilir. Konunun bağlantılı bir yönünü TYT Coğrafya kategorisindeki ilgili yazılar yazısında bulabilirsiniz.

İklim grafiği yorumlama sırasında grafikteki her işaretin neyi temsil ettiğini anlamak, çıkarımın ilk adımıdır. Örneğin 20 °C sıcaklık ile 20 mm yağış aynı büyüklük türü değildir. İki sayı da 20 olsa bile biri sıcaklığı, diğeri yağış miktarını gösterir; birbirleriyle doğrudan karşılaştırılamaz.

Sıcaklık eğrisi mevsimler hakkında ne söyler?

Sıcaklık eğrisinin en yüksek ve en düşük olduğu ayları bulun. Yıl içindeki en yüksek ve en düşük ortalama sıcaklık arasındaki fark, yıllık sıcaklık farkıdır. Örneğin en yüksek aylık ortalama 24 °C, en düşük aylık ortalama 6 °C ise fark 18 °C’dir. Bu değer, yıl boyunca sıcaklıkların ne ölçüde değiştiğini gösterir; tek başına o yerin kesin iklim tipini belirlemez.

Sıcaklıkların yılın hangi döneminde yükseldiği de önemlidir. En yüksek değerler haziran-ağustos aylarındaysa bölge Kuzey Yarım Küre’de olabilir; en yüksek değerler aralık-şubat dönemine denk geliyorsa Güney Yarım Küre olasılığı artar. Bu, güçlü bir ipucudur ama kesin konum bilgisi değildir. Ekvator çevresinde sıcaklık yıl boyunca az değişebilir; yükselti ve deniz etkisi de sıcaklık düzenini değiştirebilir.

Yağış sütunlarından yağış düzeni nasıl okunur?

Yağışların en fazla ve en az olduğu ayları, sonra da yağışın yıl içine nasıl dağıldığını belirleyin. Yağış her mevsime yakın miktarlarda yayılmışsa düzen yıl boyunca daha dengelidir. Belirli aylarda belirgin biçimde artıp diğer dönemlerde azalıyorsa mevsimsel bir yağış düzeni vardır. Yazın sıcaklığın yükselmesi, yağışın da mutlaka artacağı anlamına gelmez; iki değişkeni ayrı ayrı okuyup sonra ilişkilerini değerlendirin.

Yağış sütunlarını toplamak, grafikteki aylık değerlerin yıllık toplamını yaklaşık olarak bulmanızı sağlar. Bu işlem grafikteki ölçeğin ve değerlerin okunabilir olduğu durumlarda anlamlıdır. Yıllık toplam, yağış miktarı hakkında fikir verir; yağışın yıl içinde nasıl dağıldığını ise tek başına açıklamaz. Aynı toplam, bir yerde aylara yayılmış; başka bir yerde birkaç yağışlı ayda toplanmış olabilir. İklim grafiği yorumlama yaparken bu iki bilgiyi birbirinden ayırın.

İklim grafiği yorumlama ile bitki örtüsü çıkarımı

Sıcaklık ve yağışın birlikte değerlendirilmesi, olası bitki örtüsü hakkında temkinli çıkarımlar yapmaya yardım eder. Yıl boyunca yağış alan ve sıcaklık koşulları elverişli olan yerlerde ormanların gelişme olasılığı artabilir. Yağışın az ve düzensiz olduğu yerlerde kuraklığa dayanıklı bitkiler öne çıkabilir. Yaz kuraklığı belirgin bir bölgede, kurak döneme dayanabilen çalı toplulukları görülebilir.

Bu yorumlar olasılık bildirir; grafikten tek bir bitki türü ya da kesin bir örtü haritası çıkarılamaz. Aynı sıcaklık ve yağış değerlerinde yükselti, toprağın özellikleri, bakı ve yer şekilleri farklı yaşam koşulları oluşturabilir. İnsan faaliyetleri de doğal bitki örtüsünü değiştirebilir. Bu yüzden grafikteki veriye dayalı çıkarımla, grafiğin göstermediği ayrıntıyı birbirinden ayırın.

Bir örnek grafik nasıl yorumlanır?

Bir örnek grafikte sıcaklık ocak ayında 5 °C, temmuz ayında 25 °C olsun. Yağış ise kış aylarında yüksek, yaz aylarında düşük gösterilsin. Önce sıcaklığın yazın yükseldiğini ve kışın düştüğünü, yağışın ise yaz kuraklığına işaret ettiğini söylersiniz. Ardından verilerin yıllık toplam yağıştan ve sıcaklık farkından farklı bilgiler verdiğini belirtirsiniz. Bu grafik tek başına yerin kıyıda mı, iç kesimde mi olduğunu veya kesin olarak hangi bitki örtüsüne sahip olduğunu kanıtlamaz.

İklim grafiği yorumlama için kullanışlı bir sıra şudur: eksenleri ve birimleri kontrol et; sıcaklığın en yüksek ve en düşük olduğu ayları bul; yağışın aylara dağılımını incele; iki düzeni birlikte değerlendir; son olarak çıkarımının sınırını belirt. Bu sıra, bir veriyi gözden kaçırmadan yorum yapmayı kolaylaştırır.

Kısa alıştırma

  1. Bir grafikte en yüksek sıcaklık temmuzda, en düşük sıcaklık ocakta ölçülüyor. Bu durum hangi yarım küre için daha güçlü bir ipucudur?
  2. Yağış sütunları ekim-mart arasında yüksek, haziran-ağustos arasında düşük. Yağışın yıl içindeki dağılımını nasıl tanımlarsınız?
  3. Yıllık yağış toplamı bilinen bir grafikten, yağışların aylara eşit dağıldığı sonucu kesin olarak çıkarılabilir mi?
  4. Yalnızca sıcaklık ve yağış grafiğine bakarak bir bölgenin bitki örtüsünün kesin türü belirlenebilir mi?

Cevaplar

  1. Kuzey Yarım Küre için daha güçlü bir ipucudur; çünkü bu yarım kürede yaz mevsimi temmuz dönemine denk gelir. Tek başına kesin konum kanıtı sayılmaz.
  2. Yağışlar yıl içinde mevsimlere göre değişmektedir; verilen örnekte yağışlı dönem sonbahar ve kış aylarına, daha kurak dönem yaz aylarına rastlar.
  3. Hayır. Toplam, miktarı gösterir; aylık sütunların dağılımı ayrıca incelenmelidir.
  4. Hayır. Grafik olası çıkarımları destekler; yükselti, toprak ve insan etkisi gibi başka etkenler de bitki örtüsünü belirler.
TYT Coğrafya: Bir Bölgenin İklim Grafiğinden Hangi Sonuçlar Çıkarılır?
0

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

Giriş Yap

BulPortal ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!