Destek hareket sistemi, vücudun biçimini korumasına ve hareket etmesine yardımcı olan kemik, eklem ve kasların birlikte çalışmasıyla görev yapar. Kol bükülürken kemikler eklemin çevresinde hareket eder; kaslar da bu hareketi çekme kuvveti oluşturarak sağlar.
Destek hareket sisteminde kemik, eklem ve kasların görevleri
Hareketi anlamak için bu üç yapıyı ayrı ayrı tanımak gerekir. Bir hareket sırasında görevleri farklıdır; hiçbiri diğerinin yaptığı işi tek başına üstlenmez. Bu başlıkla ilişkili ek bilgiler PDF Ders Notları kategorisindeki ilgili yazılar içeriğinde yer alıyor.
- Kemikler vücuda destek verir, bazı iç organları korur ve kasların tutunabileceği sağlam bir yapı oluşturur.
- Eklem, kemiklerin birleştiği yerdir. Eklem, kemiklerin birbirine göre hareket etmesine imkân tanır. Her eklem aynı genişlikte veya yönde hareket etmez.
- Kaslar kasılıp gevşeyerek kemikleri hareket ettirir. Kaslar kemikleri itmez; kasıldıklarında bağlı oldukları kemikleri kendilerine doğru çeker.
Bu görev paylaşımını bir kapının açılmasına benzetebiliriz: Kapı kanadı hareket eden bölüm, menteşe hareketi belirli bir eksende yönlendiren bağlantı gibidir. Fakat vücuttaki hareketi başlatan ve sürdüren kuvvet kasların çalışmasıyla oluşur.
Kol bükülürken neler olur?
Dirsek, üst kol ile ön kol kemiklerinin birleştiği eklemdir. Dirsek çevresindeki eklem kolun bükülmesine ve yeniden açılmasına olanak verir. Kol bükülürken ön kol, üst kola yaklaşır; kemikler dirsek ekleminin çevresinde konum değiştirir.
Bu sırada üst kolun ön tarafındaki biseps kası kasılır ve ön kol kemiklerini kendine doğru çeker. Üst kolun arka tarafındaki triseps kası gevşer. Kol düzleştirilirken çalışma düzeni değişir: Triseps kasılır, biseps gevşer ve ön kol yeniden açılır. Bu anlatım, hareketi anlamaya yarayan temel modeldir; kasların çalışması vücudun sinir sistemi tarafından düzenlenir.
Destek hareket sistemi açısından önemli nokta şudur: Kas kemiği çekerek hareket ettirir, eklem hareketin gerçekleştiği bağlantıyı sağlar, kemikler ise hareket eden parçaları oluşturur. Kol bükülmesinde kemiklerin tek başına hareketi başlattığını düşünmek bu görev paylaşımını gözden kaçırır.
Kol hareketini şema gibi takip et
Bir kol şemasında üst kol kemiğini, ön kol kemiklerini, dirsek eklemini ve biseps ile triseps kaslarını etiketlediğini düşün. Hareketi aşağıdaki sırayla açıklayabilirsin:
- Kolun bükülmesi için biseps kası kasılır.
- Biseps, bağlı olduğu ön kol kemiklerini kendine doğru çeker.
- Ön kol, dirsek ekleminin çevresinde hareket ederek üst kola yaklaşır.
- Kolun düzleşmesi sırasında triseps kasılır; ön kol ters yönde hareket eder.
Bu sıralama, kasın hareketi nasıl oluşturduğunu ve eklemin kemiklerin hareketindeki rolünü birbirinden ayırmana yardımcı olur. Şema çizerken okları yalnızca kolun yönünü göstermek için kullan; kasların kemikleri ittiğini gösteren bir ok çizme.
Sık karıştırılan noktalar
- Eklem kas değildir. Eklem kemiklerin birleşme bölgesidir; hareket kuvveti kasların çalışmasıyla oluşur.
- Kemik tek başına kolu bükmez. Kemik destek ve hareket eden yapı görevindedir; kas çekme kuvveti uygular.
- Bir kasılma, her iki kasın aynı anda kısalıp kolu hareket ettirdiği anlamına gelmez. Kolun bükülmesi ve düzelmesi sırasında biseps ile trisepsin görevleri değişir.
- Her eklem aynı hareketi yapmaz. Dirsek bükülüp açılabilir; başka eklemler farklı yönlerde veya daha geniş aralıkta hareket edebilir.
Destek hareket sistemi konusunda bir soruda yalnızca hangi kasın adının geçtiğine bakma. Önce hareketin yönünü belirle: Kol bükülüyor mu, düzleşiyor mu? Sonra kasılan kası, hareket eden kemikleri ve eklemin yerini birlikte değerlendir.
Mini test
- Kol bükülürken dirsek eklemi, kas ve kemiklerden hangisi hareketin gerçekleştiği bağlantı bölgesidir?
- Kol bükülürken temel anlatım modeline göre hangi kas kasılır: biseps mi, triseps mi?
- “Kas, kemiği iterek kolu büküyor.” cümlesindeki bilimsel yanlış nedir?
Cevap anahtarı
- Dirsek eklemi, kemiklerin birleştiği ve hareketin gerçekleştiği bağlantı bölgesidir.
- Biseps kasılır; triseps gevşer.
- Kaslar kemikleri itmez, kasıldıklarında bağlı oldukları kemikleri çeker.
Bir kol hareketini doğru açıklamak için üç soruyu sırayla yanıtla: Hangi kemikler hareket ediyor, hareket hangi eklem çevresinde gerçekleşiyor ve hangi kas kasılıyor? Bu sorulara verdiğin yanıtlar, kemik, eklem ve kasların birlikte çalışma düzenini ortaya çıkarır.
Yorumlar kapalı.